Hoe een herstelproces werkt
Een zorgvuldig opgebouwd proces waarin alle betrokkenen, na goede voorbereiding, samen onderzoeken wat er is gebeurd, wat dit met hen heeft gedaan, en wat er nodig is om weer verder te kunnen.
Kaders vooraf, invloed in het proces
De gebruikelijke beslissers zijn vóóraf kaderstellend, maar niet achteraf bepalend. Het plan dat de betrokkenen samen maken, wordt, als het binnen die kaders past, ongewijzigd uitgevoerd. Zo ontstaat ruimte voor échte invloed en erkenning, en een basis voor collectief herstel én duurzame verandering.
Drie vormen van rechtvaardigheid waar ruimte is voor herstel
Procedurele rechtvaardigheid
Mensen hebben ervaren dat de procedures niet eerlijk verliepen en hen hebben benadeeld: ze werden niet gehoord, hadden geen invloed of wisten niet waar ze aan toe waren. In het communityproces is de aanpak eerlijk, voorspelbaar en transparant, en weet iedereen vooraf hoe het proces verloopt en welke invloed er is. Hierdoor voelen mensen zich gehoord en eerlijk behandeld.
Morele rechtvaardigheid
Mensen zijn moreel geraakt: wat er gebeurde voelde onrechtvaardig en botste met hun gevoel van wat hoort. Vaak bleven erkenning en excuses uit. In het communityproces is er ruimte om te benoemen wat er moreel is geschonden, en krijgen erkenning, spijt en herstel een plek. Hierdoor voelen mensen dat wat hen is aangedaan echt wordt gezien en serieus genomen.
Distributieve rechtvaardigheid
Mensen zijn geraakt doordat lusten en lasten oneerlijk verdeeld waren: de ene groep droeg de schade, terwijl een ander de voordelen had. In het communityproces bepalen alle betrokkenen samen wat een eerlijke uitkomst is en hoe baten, lasten en herstel verdeeld worden. Hierdoor ontstaat een resultaat dat als rechtvaardig en gedragen wordt ervaren.
Wat is restorative justice?
Restorative justice, herstelrecht, gaat ervan uit dat gerechtigheid vooral de schade herstelt die door onrecht of conflict ontstaat: relationeel, emotioneel én sociaal. Niet straf staat centraal, maar ontmoeting, goedmaken en re-integratie. Community Processing is een restorative justice practice die deze gedachte toepast op grote groepen, samen met de Nieuwe Route.
Slachtoffer-dadergesprekken
Bemiddeling of mediation in strafzaken: betrokkenen ontmoeten elkaar en bespreken wat er is gebeurd en wat er nodig is om verder te kunnen.
Herstelconferenties
Conferencing waarbij ook de gemeenschap meedoet, bijvoorbeeld bij jeugdzaken als pesten, vandalisme of straatroof.
Herstelgericht werken
Ook buiten het strafrecht: op scholen (in plaats van schorsing), op werkplekken en in de wijk, om relaties te herstellen na een incident.
Wat dit anders maakt
Herstel is niet alleen afhechting van een conflict, maar ook een nieuw uitgangspunt voor besluitvorming over de toekomst.
Ervaren waarheid
We werken met wat mensen hebben ervaren, niet met objectieve waarheidsvinding. Meerdere perspectieven mogen naast elkaar bestaan.
Iedereen die geraakt is
Alle betrokkenen mogen meedoen. Inclusie, veiligheid en representatie zijn geen bijzaak maar voorwaarde.
Trauma- en herstelgevoelig
Aandacht voor veiligheid, taal, tempo en timing, zodat het proces niet opnieuw schaadt.
Een herstelproces fase voor fase
We starten met een kwestie. Wat is de aanleiding hier? De centrale vraag is: wat is ervoor nodig dat het weer goed gaat met ons?
Hierna worden alle betrokkenen gezocht en goed voorbereid door de onafhankelijke procesbegeleiders op de hersteldag. Iedereen geeft persoonlijk aan wat er nodig is om goed deel te kunnen nemen. Mensen kunnen zich zo goed voorbereiden. Het proces is hierna voor iedereen duidelijk.
Een hersteldag, algemeen beschreven (in de praktijk is dit programma op maat)
Opening
De dag start plenair met het nogmaals benoemen van de kwestie, er is aandacht voor erkenning en er worden communicatieafspraken gemaakt.
Wat is er gebeurd?
Daarna verkennen we samen wat er volgens iedereen is gebeurd, aan de hand van steeds dezelfde terugkerende vragen van de gespreksbegeleider: wat is er volgens ons gebeurd en wat heeft dat met ons gedaan? Afhankelijk van de groepsgrootte is dit in meerdere kringen. Dit is geen objectieve waarheidsvinding, maar het delen van ervaringen en de emoties die hieruit voortkomen.
De verlieswand
Wat zijn we verloren? Mensen denken na over wat we hierdoor zijn verloren; dit wordt opgeschreven, opgeplakt, en in stilte van elkaar gelezen en verwerkt. Zo staan we stil bij wat we kwijt zijn geraakt.
Binnenste en buitenste kring
Woordvoerders delen plenair wat het met hun groep heeft gedaan. We reageren niet op elkaar; ronde na ronde komt naar boven wat gezegd moet worden.
Voorstellen voor herstel
In groepen: wat is ervoor nodig dat het weer goed gaat met ons? Oplossingen worden verzameld, samengevoegd en gebundeld.
Samen besluiten
Plenair worden de oplossingen besproken en komt de groep tot een gedragen besluit. Eventueel bekrachtigd door kaderstellende partijen.
Advies, lezing of begeleiding nodig?
Heb je te maken met een situatie van grootschalige schade, conflict of onvrede? Neem contact op om de mogelijkheden te bespreken.
info@datishelder.nl